Financieren of niet financieren? Drie dilemma's

Triodos Bank financiert alleen bedrijven die de wereld een stukje beter maken. Elke potentiële investering wordt dan ook kritisch onder de loep genomen. Daarvoor hebben we onze minimumeisen in het leven geroepen: een set duidelijke uitsluitingscriteria voor verschillende thema’s. Van dierenwelzijn tot mensenrechten. En van vervuiling tot ontbossing. Duurzaamheidsonderzoeker Roos Walstock: “Als een bedrijf niet voldoet aan een of meerdere van onze minimumeisen, gaan we er niet mee in zee. Hoe inspirerend en mooi de rest van het verhaal ook is.” Maar hoe werken die minimumeisen dan in de praktijk? Drie duurzaamheidsonderzoekers van Triodos Bank lichten elk een dilemma toe.

1. De geopolitieke spanningen in de wereld nemen toe. Investeren we dan wel of niet in wapens en defensie?

Roos Walstock, onderzoeker bij Triodos Bank: “We zien de geopolitieke spanningen in de wereld en snappen de roep om een onafhankelijker en weerbaarder Europa. Ook snappen we dat daar defensieactiviteiten voor nodig zijn. Toch investeren wij daar bewust niet in en roepen wij andere financiële instellingen (zoals banken en verzekeraars, red.) op om hetzelfde te doen. Daar hebben we verschillende redenen voor.

Ten eerste vinden we het ethisch verwerpelijk om winst te maken op investeringen in wapenfabrieken. Dat zit zo: als je ergens in investeert, heb je er belang bij dat die investering z’n waarde behoudt of in waarde toeneemt. In het geval van wapens heb je er dus belang bij dat ze nodig blijven op de lange termijn en je zou (in financieel opzicht) balen van wereldvrede. Dat is raar. Er ontstaat een financiële prikkel die baat heeft bij alle ellende die bij oorlog hoort. Terwijl: defensie hoort geen winstmachine te zijn. Het hoort een maatschappelijk doel te dienen. Wij vinden dan ook dat het de taak is van overheden om in defensie te investeren, niet van financiële instellingen.

Ten tweede zijn corruptie en gebrek aan transparantie in de wapenindustrie aanhoudende problemen. Denk aan betalingen van smeergeld of wapens die via omwegen en tussenpartijen terechtkomen bij dubieuze regimes, terroristen en criminele organisaties. Het is een industrie waar echt veel mis mee is. Ook daarom moeten financiële instellingen er wat ons betreft ver van wegblijven.

Kunnen financiële instellingen dan helemaal niets bijdragen aan een autonomer en veiliger Europa? Zeker wel. Veiligheid en autonomie gaan namelijk verder dan alleen defensie. Het gaat bijvoorbeeld ook om betere infrastructuur en digitalisering.  Maar denk bijvoorbeeld ook aan autonomie op het gebied van energie en grondstoffen. Hoe meer schone en lokale energie we zelf opwekken en hoe meer we inzetten op de circulaire economie, hoe minder afhankelijk we zijn van geopolitieke ontwikkelingen. Dáár hebben financiële instellingen wat ons betreft wel een belangrijke rol te spelen.”

2.    Veel bedrijven gebruiken nog steeds nieuw plastic in hun producten. Sluiten we die sowieso uit of zijn er uitzonderingen?

Matija Kajić: “Eerst en vooral: plasticvervuiling is een gigantisch, wereldwijd probleem. Elke dag wordt het equivalent van 2.000 vuilniswagens vol plastic gedumpt in oceanen, rivieren en meren. Met alle gevolgen van dien voor de natuur, biodiversiteit en onze eigen gezondheid.

Triodos Bank ziet de productie van nieuw plastic (ook wel virgin plastic genoemd, red.) dan ook als een groot probleem. Toch sluiten wij bedrijven die nieuw plastic gebruiken (nog) niet per definitie uit. Daar zijn twee redenen voor. Ten eerste zijn er nog steeds een aantal essentiële toepassingen voor nieuw plastic waar nog geen duurzamer alternatief voor bestaat. Denk bijvoorbeeld aan de slangetjes en hechtdraden die worden gebruikt in ziekenhuizen.

Ten tweede snappen we dat bedrijven niet van de ene dag op de andere kunnen afstappen van nieuw plastic. Daar is tijd voor nodig. Daarom eisen we in ieder geval twee dingen van de bedrijven waarin we investeren: dat ze hun plasticvoetafdruk monitoren en daar transparant over rapporteren. En dat ze actief zoeken naar manieren om die plastic voetafdruk te verkleinen, zoals alternatieve materialen toepassen, minder single-use plastics gebruiken en recyclingtechnieken verbeteren.

Door dit op te nemen in onze minimumeisen stimuleren we innovatie bij de bedrijven waarin we investeren. En de bereidheid om over te schakelen naar geschikte alternatieven zodra die beschikbaar zijn.”

3. Mariene ecosystemen staan onder druk. Investeren we dan wel of niet in octopus-kwekerijen?

Pjotr Tjallema, onderzoeker bij Triodos Bank: “Bij Triodos Bank geloven we in dierwaardigheid. Je kunt niet altijd garanderen dat een dier gelukkig is. Maar je kan wel je best doen om dierenleed zo veel mogelijk te beperken en voorkomen.

Neem bijvoorbeeld octopuskwekerijen. Die bestaan nog niet, maar er zijn plannen om dit soort kwekerijen op te zetten, bijvoorbeeld voor de kust van de Canarische eilanden. Het argument om dat te doen: de vraag naar octopus stijgt, waardoor wilde populaties, bijvoorbeeld in Mauritanië, steeds meer onder druk komen te staan door overbevissing. Hoewel overbevissing van octopussen inderdaad een groot probleem is, zien wij kwekerijen hier niet als de oplossing.

Ten eerste kunnen die kwekerijen net tot méér wildvangst leiden in plaats van minder. Dat zit zo: kwekerijen creëren in eerste instantie alleen maar meer aanbod. Maar vervolgens gaan ze met marketingcampagnes de vraag gaan stuwen, waardoor de vraag toeneemt. De opkomst van octopus-kwekerijen kan zo’n effect hebben. En kan op den duur zelfs tot meer wildvangst leiden.

Maar veel belangrijker nog: octopussen zijn intelligente, vaak agressieve roofdieren, die het liefst alleen leven. Het is het enige ongewervelde dier dat volgens wetenschappers een bewustzijn heeft. Ze kunnen emoties en pijn ervaren en zelfs puzzels oplossen. In kwekerijen zullen ze waarschijnlijk (te) dicht op elkaar moeten leven, met allerlei rode vlaggen op het gebied van dierenwelzijn tot gevolg. Daarom blijven we ver weg van octopus-kwekerijen.”