15 coöperaties die je moet ontdekken volgens deze kenners

Maar eerst: wat maakt van een bedrijf een coöperatie? Een eerste zaak die alle coöperaties gemeen hebben, is dat wie er gebruik van maakt tegelijk ook eigenaar is. Even een voorbeeld: stel, je wil groene en lokaal opgewekte energie in huis halen. Je sluit je aan bij een van de ruim 30 burgercoöperaties voor energie die ons land rijk is, door een aandeel te kopen. Dat aandeel maakt van jou een mede-eigenaar. Voortaan kun je op de algemene vergadering mee beslissen over wie de coöperatie bestuurt en wat er met de winst gebeurt: dividenden uitkeren aan de aandeelhouders (waaronder jijzelf dus)? Meer investeren in groene energie, of in sociale projecten die mensen helpen om bijvoorbeeld energie te besparen?

Vaak kiezen coöperaties voor dat laatste, want het gaat om geëngageerde bedrijven die maatschappelijke meerwaarde nastreven. Dat sociaal engagement is zelfs een van de zeven leidende principes eigen aan coöperaties, zoals vastgelegd door de Internationale Coöperatieve Alliantie. Het zal je dan ook niet verbazen dat heel wat coöperaties kiezen voor ethisch bankieren bij Triodos Bank – meer dan 300 zelfs. Maar welke coöperaties hebben het hart van onze klanten veroverd? Dat vroegen we in een recente nieuwsbrief en deze lijst is het resultaat.

Eten

1. COOP Centraal is een supermarkt in Berchem (Antwerpen) die duurzame voeding aanbiedt aan haar klanten/aandeelhouders. Die werken mee in de winkel, wat de prijzen betaalbaar houdt. Een tip van klant-coöperant Walter: “Ik ben fan van COOP Centraal omdat de coöperanten er zelf op toezien dat de producten in de winkel zo veel mogelijk uit de korte keten komen, biologisch zijn en op sociaal verantwoorde wijze tot stand kwamen. We drukken de prijzen door zelf een paar uurtjes mee te helpen in de winkel en zo wordt het ook een echte vriendenkring.”

2. De chocolade en andere producten van Ethiquable komen van coöperaties van kleine boeren en hun hele aanbod is bio en fair trade. Een tip van Luc uit Sint-Niklaas die hen kent via Oxfam-Wereldwinkel en hun mooie samenwerking prijst. 

Boeren

3. De Landgenoten  maakt de dure landbouwgrond in ons land betaalbaar voor startende bioboeren door gronden te kopen en onder te brengen in een stichting, die de grond voor altijd bestemt voor biolandbouw. Ze verhuren de grond vervolgens aan bioboeren die op die manier zeker zijn over hun grond.

Een tip van Michael uit Gent om deze reden: “Als zorgverlener word ik dagelijks geconfronteerd met de negatieve gevolgen van ongezonde, ultrabewerkte voeding. In België eten we ons helaas vaak letterlijk ziek. Tijdens individuele consultaties is het moeilijk om voedingsgewoontes te veranderen. Want wat kan je verwachten van iemand die in een wijk vol frituur- en kebabzaken woont? Tegelijk schaden ook klimaatverandering en natuurverlies onze gezondheid. Daarom geloof ik zo hard in ecologische landbouw: voorzien in gezonde voeding op zorgzame wijze voor onze planeet. De gezondheid van mens en planeet zijn één! Door De Landgenoten te steunen kunnen we landgoed per landgoed vergaren voor een gezonde, leefbare toekomst.”

4. Wie er dankzij De Landgenoten aan een stuk landbouwgrond is geraakt, zijn bijvoorbeeld de vier jonge landbouwers achter ’t Uilenbos. Deze boerderij is al 20 jaar actief, maar wordt nu zelf ook een coöperatie. Mede-oprichter Annelies Lefevre: “De hoevewinkel, groente-plus-fruitmanden via korte ketenverkoop en de groene zorg blijven bestaan. Vanaf 2027 kunnen mensen zich inschrijven voor de zelfoogsttak. We zorgen voor lekkere, lokaal geteelde biogroenten vanuit Lokeren (Waasland) die hun weg vinden naar klanten/deelnemers die wij kennen en vice versa. Een echte gemeenschap.”

Wonen

5. Wonen in een woning van wooncoop is huren bij jezelf. Je betaalt namelijk huur aan wooncoop, maar als aandeelhouder ben je mede-eigenaar en geniet je dus ook van de opbrengsten. Nancy is er zeer over te spreken: “Ik woon al bijna 2 jaar in Bellefleur in Gent en de begeleiding en het engagement van wooncoop en onze bewonerscoach zijn fantastisch. Met 24 appartementen en 1 solidaire woning is het een hele community op zich.” 

6. Nog een coöperatieve woontip komt van Annemie uit Sint-Truiden: “Een wooncoöperatie waar ik zelf niet woon, maar die ik een warm hart toedraag, is het Abtshof cv in Borlo, Gingelom.” Het gaat om een eeuwenoude vierkantshoeve met 2 ha grond erbij, die werd omgebouwd tot 13 woningen en gemeenschappelijke ruimtes voor een intergenerationele en diverse woongemeenschap die graag de buurt betrekt met soepmiddagen, bakavonden, repair cafés ... Inspirerend!

Energie

7. Ecopower produceert en levert groene en lokaal opgewekte energie aan haar klanten, die ook aandeelhouders zijn. “Bij het produceren willen we wel degelijk rendement halen, omdat we kapitaal nodig hebben voor nieuwe installaties. Maar energie leveren, dat doen we gewoon aan een prijs die de kosten dekt”, zo verklaart Tom Willems van Ecopower de democratische prijzen in dit interview.

Een van de tevreden klanten-coöperanten is Herwig Janssens: “Ecopower werkt heel transparant en laagdrempelig voor de aandeelhouder, die steeds uitgenodigd wordt op de algemene vergadering. Merkwaardig dat deze coöperatie, net als andere, zowat uitgesloten wordt om deel te nemen aan nieuwe windmolenparken op de Noordzee. De winsten moeten exclusief voorbehouden blijven voor multinationals.”

8. Een lokale energiecoöperatie uit Brussel werd ons getipt door Françoise: “Dankzij Brupower kun je als inwoner van Brussel echt bijdragen aan de energietransitie, door groene energie (momenteel vooral zonne-energie) te verbruiken en op te wekken voor een eerlijke prijs. De coöperatie zet sterk in op onafhankelijkheid, solidariteit en inclusie op het vlak van energie.”

Werken

Wat als een groep mensen samen een bedrijf runt en ze daar samen mede-eigenaar van zijn? Dan heb je een werkerscoöperatie. Drie voorbeelden die zijn ingezonden:

9. I Like Media is een pas gestarte coöperatie van zeven vennoten die samen opleidingen geven over digitale communicatie, met veel klanten uit de non-profit en social-profit. Mede-oprichter Elke van Os: “Onze organisatie bestond al een tijdje als vereniging onder firma met twee zaakvoerders, maar de coöperatieve structuur past beter bij wie we zijn als organisatie en dus hebben we het afgelopen jaar hard gewerkt om binnenkort een nieuwe structuur vorm te geven.” 

10. Coopfabrik, een accountantskantoor gespecialiseerd in coöperaties. Medewerker en mede-eigenaar Nico De Vriendt: “Wij zijn geen klassiek kantoor met De Grote Baas bovenaan de piramide, geen typische senior- en juniorcultuur. Alle werkende vennoten (coöperanten), zonder onderscheid van leeftijd of ervaring, hebben evenveel aandelen én zeggenschap.”

11. WaW is een werkerscoöperatie en dienstverlener in Human Resources. Zoals Marie Van Sant het zegt: “We ondernemen samen, met gedeeld leiderschap en inspraak in de belangrijke beslissingen van ons bedrijf. Door coöperatief te ondernemen zorgen we voor continuïteit en voor sterk betrokken collega’s. Samen doen we net dat tikkeltje meer voor klanten en kandidaten. We kiezen er ook voor om een deel van onze winst te investeren in sociale tewerkstelling via Make it Work vzw.”

Hors categorie

12. Apache, een nieuwsmedium voor onderzoeksjournalistiek. Als coöperatie halen ze hun inkomsten uit de abonnementen en aandelen die ze verkopen en niet uit advertenties, wat hun onafhankelijkheid biedt. Getipt door Johan uit Kuurne: “Apache brengt onafhankelijke journalistiek; bijzonder belangrijk in deze woelige tijden waar waarheid er precies niet meer toe doet.” 

13. Steeds meer mensen kiezen voor crematie bij een overlijden. In 2022 werden 76.511 Belgen gecremeerd, 13 procent meer dan in 2019. Crematie gebeurt met fossiele brandstoffen en bijhorende uitstoot; onze klassieke manier van begraven heeft dan weer nadelen voor de bodem en het water. De coöperatie Humusation doet onderzoek naar een derde weg: biocompostering. Ze houden momenteel een proefproject met huisdieren en hebben partners in Zwitserland en Frankrijk.

Voorzitter Ezio Gandin: “Humusatie bestaat uit twee stappen van composteren, die samen ongeveer één jaar duren. In die tijd worden alle organische en minerale delen van het lichaam opgenomen in gezonde compost-humus van goede kwaliteit. Die humus kan helpen om beschadigde grond te herstellen, zoals oude industrieterreinen of landbouwgrond die door veel chemische middelen bijna onvruchtbaar is geworden.”

14. Alterfin is een coöperatie die met het geld van haar vennoten leningen verstrekt aan microfinancieringsinstellingen en organisaties actief in duurzame familiale landbouw. Een tip van zowel Hilde uit Zwijndrecht en Hugo uit Wilrijk: “Als coöperant aandeelhouder van Alterfin ondersteun ik ondernemers en landbouwers wereldwijd bij het opbouwen van hun eigen toekomst. Alterfin heeft een bedrijfsmatige aanpak van internationale solidariteit. Als aandeelhouder ontvang ik een (bescheiden) dividend en heb ik een bewezen positieve menselijke impact.”

15. In Brussel, Gent en Leuven kun je al eens een goederenfiets van Urbike zien voorbij flitsen. Deze coöperatie wil op termijn bestelwagens en lichte vrachtwagens vervangen door cargofietsen voor de laatste kilometers. Een tip van Isabelle uit Evere: “Dit jonge bedrijf toont op onwaarschijnlijke wijze aan dat je een ambitieuze economische speler kunt zijn en tegelijk je medewerkers en de planeet kunt respecteren.”