De Kompanie, een huis dat een hele buurt verbindt

“Wie ben jij? Wat kom jij hier doen?” Met nog maar een voet binnen bij De Kompanie word ik meteen ongegeneerd op de rooster gelegd door enthousiaste mensen die toestromen. Wanneer blijkt dat ik oprichtster Rita kom interviewen, regent het suggesties van waar ze zou kunnen zijn en word ik op sleeptouw genomen voor een zoektocht. In de zithoek en aan de tafels zijn mensen gezelschapspelletjes aan het spelen of boeken aan het lezen. In de keuken wordt soep geschonken en gegrapt en gegrold. Dit dag- en wooncentrum voelt als een warm bad.

Hier in hartje Mortsel komen dagelijks zo’n 48 mensen met een beperking deelnemen aan allerhande activiteiten en ateliers. “Elke ochtend en elke middag kiezen onze mensen op een pictobord uit een stuk of zeven activiteiten. Er zijn vaste taakjes, zoals helpen met koken of met de was ophalen of plooien, meewerken in het koffiehuisje … Twee keer per week is er ook een soeptour, waarbij ze soep brengen bij mensen thuis of bij scholen,” vertelt oprichtster Rita Van der Spiegel. “Maar het kan evengoed iets educatiefs zijn, of een zoektocht, of gaan wandelen of sporten. We hebben ook een atelier voor houtbewerking en een atelier om kaarsen te maken. En zodra ik een sponsor voor de oven heb, kunnen we ook met keramiek beginnen. Bij alles wat we doen, proberen we zo veel mogelijk in contact te staan met de mensen uit de buurt en verbinding te maken met de samenleving.”

De buren vinden vlot de weg naar het koffiehuisje, waar op een doordeweekse donderdag amper twee tafeltjes vrij zijn. Sommigen gaan een stapje verder. In de keuken is buurman Johan zo goed als klaar met uien snijden. Sinds hij twee jaar terug met pensioen ging, helpt deze hobbykok hier twee dagen per week, “want in uw zetel zitten, dat is gevaarlijk.” Hij loopt over van passie voor koken: “Onze vol-au-vent, daar zit vlees in.” Maar vooral heeft hij een hart voor mensen – zoals iedereen die hier rondloopt. Liefdevolle zorg zit hier duidelijk in het DNA.

De Kompanie telt ook 16 studio’s voor de mensen die hier permanent verblijven. En er is een kortverblijfkamer, waar mensen uit de dagwerking af en toe overnachten om de ouders even te ontlasten. Binnenkort viert het centrum zijn vijfde verjaardag, het opende de deuren in januari 2022. Je zou niet zeggen dat dit alles nog geen tien jaar eerder begon met “een soort knutselclubje”. Rita: “In 2013 zijn we begonnen met anderhalve dag per week een activiteit aan te bieden, eigenlijk omdat onze dochter Jolien een motorische en mentale beperking heeft. Zij was altijd naar een gewone school geweest, wel altijd met een assistent. Toen haar schooltijd op zijn einde liep, zochten we een geschikt dagcentrum, maar de centra die we bezochten, sloten niet echt aan bij onze visie en bij hoe wij eigenlijk altijd waren omgegaan met haar beperking. En dan zijn we eigenlijk op het idee gekomen om zelf iets op te starten.” Al gauw ging op vraag van de deelnemers de ‘knutselclub’ drie dagen per week door.

De zoektocht naar een geschikt dagcentrum had Rita en haar man aan het denken gezet. “Als we zouden gaan zoeken naar een plaats voor onze dochter om te gaan wonen, dan stonden we weer bij af. Want de visie van die opvang zou waarschijnlijk opnieuw niet aansluiten bij de onze.”

Rita spreekt uit ervaring. Ze is verpleegkundige en zo’n veertien jaar lang, tot De Kompanie de deuren opende, was ze stagebegeleider in een hogeschool voor verpleegkundigen. Veel stages vonden plaats in voorzieningen voor mensen met een beperking. “En zo heb ik wel een en ander gezien dat ik zelf voor mijn kind niet zou willen.” Ze nuanceert meteen: “De laatste jaren beweegt er wel veel en proberen er heel veel het anders aan te pakken. De overheid zet organisaties er ook toe aan om innovatiever en inclusiever te zijn, en stimuleert participatie van de ouders en van de cliënten zelf. Dus ik hoor dat er gelukkig een en ander aan het verbeteren is.”

Die jaren van stagebegeleiding waren wel bepalend om haar eigen droom vorm te geven. “Je kind moeten achterlaten in een infrastructuur die in 40 of 50 jaar niet is aangepast, dat zou ik heel moeilijk vinden. Daarom zijn onze studio's ook echt groot. Het is namelijk voor heel hun leven. Dat doorbrengen in een kamertje van 12 vierkante meter – wat in veel settings zo is, soms zelfs nog kleiner – daar zou ik me echt niet goed bij voelen.” Hetzelfde geldt voor het activiteitenaanbod. “Op sommige plaatsen waar ik kwam, was het aanbod enorm beperkt en hadden mensen ‘recht’ op drie activiteiten per week – als die al doorgingen. Maar het is niet omdat mensen voor breien of bakken als activiteit kiezen, dat ze dat tien jaar lang willen doen. Omdat ze een beperking hebben, moet je net méér types activiteiten aanbieden en niet minder. Hoe meer afwisseling, hoe meer kans dat ze hun talenten ontdekken en ontwikkelen.” Met De Kompanie hebben Rita, Patrick en Annelies het warme en levendige nest gecreëerd dat ze voor ogen hadden.

Toch had het niet veel gescheeld, of die droom was nooit gerealiseerd. “Bij de start schreven we acht banken aan. Slechts van twee kregen we een lening aangeboden en ook de tweede haakte af. Hadden we Triodos niet gehad, dan weet ik niet of we een lening hadden gehad. Ik ben er heel blij mee, want het is een ethische bank. Andere banken waren afgeschrikt: we hadden een droom, en een dagwerking. Dat was alles. Dus ik was superblij dat onze relatiebeheerder Jan in ons geloofde.” Zo zie je maar dat je door te sparen bij een bank met waarden, de samenleving net iets inclusiever kunt maken.

In het koffiehuisje toont Kristof wat ze allemaal maken en verkopen. Confituur, advocaat, pralines, koekjes, de taarten die ze elke dag zelf maken … Hij heeft het duidelijk naar zijn zin hier, maar hij vertelt ook honderduit over de andere activiteiten die hij leuk vindt en over de interesses die hij deelt met zijn vriendin. Net op tijd merkt hij dat de klant bij wie hij net afrekende een euro te weinig betaalde. Probleem onderschept en opgelost, hij straalt nog meer.