Hoe jongeren leren boeren met de natuur

Het perceel waar de leerlingen ecologische landbouw beoefenen ligt er momenteel nogal kaal en verlaten bij, maar dat lijkt alleen maar zo. Want hier ontstaat iets nieuws. Jennifer, laatstejaars Tuinbouw op de land- en tuinbouwschool van Doornik, vertelt er heel enthousiast over: “Hier hebben we elk ons eigen teeltbed, dat we zonder machines of chemische middelen bewerken. Dat gaat trager, maar met meer respect voor de bodem en de biodiversiteit. We doen alles met de hand, zelfs het wieden.” 

Boeren met de natuur 

Wat Jennifer en haar medeleerlingen hier aan het ontdekken zijn, heet agro-ecologie, een landbouwmethode die vanuit ecosystemen vertrekt om zowel duurzamer als milieuvriendelijker te werken. Raphaël, projectverantwoordelijke van Boer zoekt School, legt de principes ervan uit. “Bodem, planten, dieren en landbouwpraktijken worden op elkaar afgestemd, zodat ze elkaar versterken. Organisch materiaal uit de veehouderij voedt de bodem, gezonde bodems leveren sterke gewassen op en die gewassen vormen op hun beurt de basis voor veevoeding. Zo ondersteunen we natuurlijke processen en bouwen we aan een duurzaam en veerkrachtig landbouwsysteem.” 

Door te werken mét de ecosystemen haalt de agro-ecologie haar oplossingen rechtstreeks uit de natuur en beperkt ze het gebruik van chemische producten. “We kijken eerst wat de natuur kan bieden”, zegt Raphaël. “Door zitstokken in de velden te plaatsen, trekken we bijvoorbeeld roofvogels aan die knaagdieren helpen te bestrijden.” Op die manier bevordert agro-ecologie de biodiversiteit, verbetert ze de bodemgezondheid en maakt ze landbouw weerbaarder tegen klimaat- en milieudruk. “Die aanpak levert niet alleen ecologische, maar ook sociale en economische voordelen op”, besluit hij. 

De praktijk als leermeester 

Vandaag staat de landbouw op een kantelpunt. De sector vergrijst, opvolging blijft uit en tegelijk nemen de klimaatdruk, financiële onzekerheid en productieverplichtingen toe. Toch blijft het landbouwonderwijs grotendeels vasthouden aan conventionele methoden, terwijl die volgens GoodPlanet niet langer aansluiten bij de ecologische uitdagingen van vandaag en morgen. Vanuit die vaststelling ontstond Boer zoekt School, een opleiding van GoodPlanet en House of Agroecology die jongeren in landbouw- en tuinbouwrichtingen laat kennismaken met een andere manier van boeren. 

Voor studente Jennifer ging er een wereld open. “Ik had nog nooit van agro-ecologie gehoord. Dit traject was een echte eye-opener voor mij”, vertelt ze. 

Dat verrassingseffect is een van de sterktes van het programma, dat zich over twee jaar uitstrekt en theorie en praktijk met elkaar verweeft. Leerlingen trekken het veld in bij agro-ecologische landbouwers, testen wat ze zien in praktische workshops, lopen stage bij partnerbedrijven en staan nadien stil bij hun ervaringen tijdens gezamenlijke reflectiemomenten.  

“Bij de start zijn veel leerlingen sceptisch, maar stap voor stap groeit het enthousiasme”, merkt projectverantwoordelijke Raphaël. “Ze ontdekken dat agro-ecologie eigenlijk niet zo ver afstaat van wat ze al kennen. Het is gewoon een samenhangende, doordachte manier om landbouw duurzaam te organiseren.” Een sleutelrol is daarbij weggelegd voor de terreinbezoeken, mogelijk gemaakt door het netwerk van House of Agroecology. Door in gesprek te gaan met landbouwers die vandaag al van agro-ecologie leven, krijgen leerlingen een realistisch beeld van de praktijk en verdwijnen hardnekkige misverstanden. 

“Veel leerlingen denken dat agro-ecologie minder rendabel is dan conventionele landbouw”, zegt Raphaël. “Dat klopt op het eerste zicht. Maar een agro-ecologisch bedrijf heeft ook veel lagere kosten. Uiteindelijk blijkt dat dus niet echt een obstakel.” 

Steeds meer bijval 

Haar stage bij een biobedrijf begon voor Jennifer met een openbaring. Ze kreeg namelijk twee groentemanden te zien: één uit de conventionele landbouw, de andere uit de biologische teelt. Het verschil was frappant. “De biologische groenten waren veel mooier en smaakvoller. Ook de bodem maakte indruk: die was rijker, luchtiger en vol regenwormen, essentieel voor het verbeteren en loswoelen van de grond.” 

Na haar stage besloot Jennifer zich verder te verdiepen in biolandbouw en ze is daarin niet alleen. “Doorgaans zijn er bij de start van een traject op een school ongeveer twee op de vijftien leerlingen die in agro-ecologie geloven. We hebben net een traject afgerond op een school met bemoedigend resultaat: een derde van de klas is overtuigd.”

Behalve de leerlingen zijn ook de leerkrachten enthousiast. Bij IPES Doornik werpt het project bijvoorbeeld een nieuw licht op de groenteteelt, een minder populaire tak van de landbouw op de school. Ze ontdekken de duurzame kant van landbouw en hoe die kan bijdragen aan een betere wereld, van veld tot vork. “Deze vorming is des te waardevoller omdat er niet zoveel mensen zijn die deze nieuwe en duurzamere technieken kunnen doorgeven,” zegt IPES-leerkracht Laura Escudero.

Naast de opleiding voor leerlingen ontwikkelt GoodPlanet ook educatieve pakketten in nauwe samenwerking met leerkrachten. Die worden voorlopig op maat uitgewerkt, afgestemd op de noden van de partnerscholen. Op termijn wordt dit lesmateriaal gratis beschikbaar gemaakt voor alle scholen die ermee aan de slag willen gaan. 

Een netwerk dat bloeit 

Vandaag werkt de organisatie samen met tien scholen: zeven Franstalige en drie Nederlandstalige. Er was zelfs één school waar de leerlingen zelf het initiatief namen en de directie vroegen om aan het programma deel te nemen. De komende twee jaar zullen jaarlijks vijf nieuwe scholen het netwerk versterken.  

“Ons project wordt nog beter onthaald dan ik had durven hopen”, zegt Raphaël. “Zelfs scholen die sterk verankerd zijn in de traditionele landbouw toonden interesse.” De opleiding krijgt stilaan ook internationale weerklank. Raphaël stelde het initiatief voor aan partners in Frankrijk en andere landen, met een bijzonder positieve ontvangst. “Ik hoop echt dat het project zich overal verspreidt, want het is gemakkelijk aanpasbaar.” 

Ook Jennifer is vol lof: “Ik raad iedereen aan – leerlingen én leerkrachten – om de opleiding te volgen, al is het maar om verrast te worden door een nieuw perspectief. Agro-ecologie vraagt misschien wat meer tijd, maar voor mij is het de beste landbouwmethode.”