In het nieuwe voorstel worden er drie categorieën in het leven geroepen. Van meer naar minder duurzaam zijn dat: Sustainable, Transition en ESG Basics. Aanbieders van duurzame beleggingen zullen hun producten daarin moeten onderbrengen. Elk van die categorieën krijgt bovendien uitsluitingscriteria.

Dat is een verbetering tegenover vroeger, volgens Rosl Veltmeijer: “De huidige regulering zegt in wezen enkel hoe transparant aanbieders van duurzame beleggingsproducten moeten zijn over hun duurzaamheid. Het nieuwe voorstel is veel meer een inhoudelijke richtlijn en dat vinden wij een goede zaak.”

Hoe werkt de huidige wet?

In de huidige richtlijn moeten aanbieders van duurzame fondsen aangeven of hun producten onder artikel 6, 8 of 9 vallen. Zie je een beleggingsfonds dat zegt onder artikel 9 van de verordening te vallen, dan wil dit zeggen dat dit fonds duurzame doelstellingen nastreeft. Plaatst een aanbieder een fonds onder artikel 8 van de SFDR, dan gaat het om beleggingen in ondernemingen met ESG-kenmerken: ecologische of sociale kenmerken, of kenmerken op het gebied van goed bestuur (governance), maar duurzaamheid is niet het doel van zo’n belegging. Onder artikel 6 vallen de producten die alleen rekening houden met duurzaamheidsrisico's, maar niet met de positieve of negatieve impact van de beleggingen bij het samenstellen van het product. 

In de praktijk gebruiken veel aanbieders van fondsen deze transparantiecategorieën als een soort duurzaamheidslabel.

Gas en olie

Toch vallen er ook een aantal kanttekeningen bij te plaatsen. Vooral de categorie ESG Basics is vatbaar voor greenwashing, legt Rosl Veltmeijer uit: “Voor ESG Basics hoeft een belegging maar aan een paar eisen te voldoen, zoals niet beleggen in tabak of in controversiële wapens – die in Europa sowieso verboden zijn. In gas of olie mag bijvoorbeeld wel belegd worden. Als je op zoek bent naar duurzame beleggingen, en je kiest voor een fonds uit deze categorie in de veronderstelling dat het aan ESG-criteria voldoet, dan kan het toch zijn dat je geld in een nieuw boorplatform van een oliebedrijf terechtkomt. Het is een misleidende categorie en ze wordt dan ook beter niet ingevoerd, vinden wij.”

Duurzamer en duurder

En wat met de aanbieders van niet-duurzame beleggingen? “Dat is een oud zeer en wordt met het nieuwe voorstel niet opgelost,” zegt Rosl Veltmeijer. “Hoe duurzamer je product, hoe meer je moet rapporteren, ook in het nieuwe voorstel. Want financiële spelers die hun producten niet in een van deze categorieën onderbrengen, hoeven daar helemaal geen tijd of middelen in te steken. Het is net zoals met een bio-appel in de winkel: die is duurzamer, maar ook duurder.”

“Als niet-biologische appels een label ‘geteeld met pesticides’ zouden dragen, zou niemand ze nog aan hun kinderen te eten geven. Dat geldt ook voor niet-duurzame fondsen”

Rosl Veltmeijer, fondsbeheerder bij Triodos Investment Management

De bedoeling is nochtans nobel: Europa wil dat beleggers de potentiële schade van een beleggingsproduct kunnen inschatten en vraagt daarom transparantie van fondsen die duurzaamheid claimen. “Maar dan zou die redenering ook moeten gelden voor niet-gecategoriseerde producten, want daar is de kans op schade het grootst. Het voorstel vraagt disclaimers aan aanbieders van duurzame producten, en laat potentieel schadelijke producten ongemoeid. Wij vinden dat niet-gecategoriseerde producten moeten rapporteren over de schade die ze veroorzaken.”

Machtige lobby

Waarom is het zo moeilijk om dit principe door te trekken en een gelijk speelveld te creëren voor alle investeerders? Het antwoord op die vraag ligt bij de macht van financiële lobbygroepen, volgens Rosl Veltmeijer. “Als niet-biologische appels een label ‘geteeld met pesticides’ zouden dragen, zou niemand ze nog aan hun kinderen te eten geven. Dat geldt ook voor fondsen, wanneer ze openbaar zouden maken hoe ze mens en milieu schaden met hun investeringen in bijvoorbeeld fossiele brandstoffen. Dat zien ze niet zitten.”

Meer zelfs: het nieuwe voorstel biedt hen toch de mogelijkheid om duurzaamheidsclaims te maken, zélfs als ze hun producten niet in een van de drie categorieën onderbrengen. “Concreet mogen ze vrijwillig duurzaamheidsinfo publiceren, zolang dit minder dan een tiende van hun marketingmateriaal uitmaakt. Maar hoe ga je zoiets meten? Dit voorstel verhoogt de kans op greenwashing en kan verwarrend zijn voor beleggers.”

Ontbrekende sectoren

Een ander pijnpunt in het nieuwe voorstel is dat beleggingsproducten die voor 15 % bestaan uit beleggingen die op de EU-lijst staan van duurzame activiteiten (de zogenaamde ‘taxonomie’) automatisch in de categorie Transition of Sustainable mogen worden ondergebracht. Rosl Veltmeijer: “Nochtans is de EU Taxonomie nog niet volledig: duurzame landbouw ontbreekt nog, net als activiteiten in de sociale sector. De impact van die laatste is moeilijker te meten dan ‘groene’ activiteiten. In de praktijk worden deze sectoren daardoor benadeeld, terwijl ze minstens even belangrijk zijn voor een leefbare wereld.”

Kortom, het voorstel is zeker een verbetering van de huidige regels. Maar het biedt geen gelijk speelveld voor duurzame en niet-duurzame beleggingsproducten en er moeten een aantal achterpoortjes gesloten worden om greenwashing te vermijden. Zodat beleggers niet misleid kunnen worden en zodat duurzame investeringen hun potentieel kunnen waarmaken.