Er zijn ontzettend veel goede redenen om het tijdperk van fossiele energie achter ons te laten, maar voor Sonja de Ruiter steekt één reden er met kop en schouders bovenuit: “Klimaatverandering is de grootste uitdaging voor onze wereld, in mijn ogen. Maar het is inmiddels ook duidelijk dat het voor veel mensen een abstract begrip blijft. Dat gebrek aan urgentie remt de energietransitie af.”  

Wat in Europa dan weer wel de ogen geopend heeft, was de enorme stijging van de gasprijzen en de inflatie na de Russische inval in Oekraïne in 2022. “Dat was een belangrijk moment: plots beseften we hoe kwetsbaar we waren en hoezeer energie de ruggengraat van onze economie vormt. Maar dat momentum viel weer stil.” Tot dit voorjaar, toen een afgesloten Straat van Hormuz een nieuwe energieschok veroorzaakte. Waait die schok ook weer voorbij, of is er iets veranderd?  

Een groot verschil met vier jaar geleden is dat de alternatieven voor fossiele energie inmiddels veel verder staan, stelt energie-expert Bert Suij van de Rijksdienst voor Ondernemerschap in Nederland. “Er rijden veel meer elektrische voertuigen rond, wat de vraag naar fossiele brandstof vermindert, en er is ook minder vraag naar gas. We zitten dus in een betere positie dan vier jaar geleden, alleen hoop ik dat deze schok veel langer bijblijft – op mentaal vlak dan.”

Beluister de podcast met Sonja en Bert

Wil je Sonja de Ruiter en Bert Suij zelf aan het woord horen? Luister dan naar Investing in the next phase of the energy transition, een aflevering van de podcast Inside Impact Investing van Triodos IM (in het Engels). Luisteren kan via Spotify, via RSS of via Apple Podcasts.

Meer dan zonnepanelen 

Wat moet er dan precies gebeuren? Eerst en vooral moeten we verder kijken dan het installeren van zonnepanelen en windturbines, volgens Sonja de Ruiter. “Het oude systeem was vrij eenvoudig: een paar grote energiecentrales produceren elektriciteit en verdelen die naar afnemers, dus de stroom moest maar in één richting gaan. Nu gaan we naar een nieuw systeem waarin tal van mensen en bedrijven niet alleen stroom afnemen maar ook op het net brengen, bijvoorbeeld met zonnepanelen. En er zijn bedrijven die zich niet op het net aansluiten, maar rechtstreeks op zonne- of windparken. Het is eigenlijk een ingrijpende transformatie richting een flexibel en gedecentraliseerd systeem.” 

Daar komt meer bij kijken dan alleen energietechnologie. Nu is bijvoorbeeld ons vervoer nog een apart systeem met zijn eigen (fossiele) bevoorrading, maar tegen de tijd dat transportmiddelen op fossiele brandstof uitgefaseerd zijn, moeten we er een heel batterijpark op wielen bij hebben.  

Toch ziet Sonja de Ruiter veel vooruitgang: “We begonnen vijf jaar geleden met batterijparken van 10 megawatt (MW) te financieren en nu zien we al projecten van honderden MW, dus het gaat vrij snel vooruit. De financieringsstructuren worden volwassener, en dit zijn inmiddels bewezen en schaalbare technologieën die het verschil kunnen maken.”  

“Het is natuurlijk een probleem als het netwerk overbelast raakt door een grote toevoer van groene stroom,” vult Bert Suij aan, “Maar tegelijk bewijst het hoe snel de veranderingen gaan.” 

Opschaling verzocht 

Voor opschaling is per definitie veel kapitaal nodig, zowel privé als publiek. In Europa zou jaarlijks 800 miljard euro naar de energietransitie moeten vloeien. Tijdens de energieschok van 2022 ging er echter zo’n 600 miljard naar consumenten en bedrijven om de stijging van de energieprijzen te compenseren. “In plaats van dergelijke dure pleisters te blijven plakken, kunnen we beter investeren in een toekomstbestendig energiesysteem,” zegt Sonja de Ruiter.

Het belang van batterijen

Decennialang hebben energiebedrijven overal ter wereld gascentrales ingezet om pieken in de vraag op te vangen. Die centrales draaien niet vaak, maar stoten wel veel CO₂ uit. Batterijparken kunnen dezelfde rol vervullen als die piekcentrales, en doen dat vaak zelfs beter. Triodos IM investeerde recent in batterijparken in Duitsland, Nederland en België.

  • In Nederland heeft Triodos IM een lening toegekend aan batterijpionier GIGA Storage voor een batterijpark van 10 MW dat vorig jaar in werking trad en dat goed is voor 21.000 ton minder CO2-uitstoot.
  • Datzelfde GIGA Storage start in september in België, meer bepaald in Dilsen-Stokkem, met de bouw van een batterijpark van maar liefst 700 MW, dat het piekverbruik van zo’n 385.000 huishoudens kan opvangen. Behalve via Triodos IM krijgt het project ook een lening van Triodos Bank, een logische stap in de verdere samenwerking. Daarnaast zijn er nog acht andere financiers.
  • In Duitsland financiert Triodos IM twee projecten van Icecreek Energy die samen meer dan 16 megawatt (MW) kunnen opslaan, een hoeveelheid waarmee je op piekmomenten in het verbruik van zo'n 10.000 gezinnen kunt voorzien. “Bijzonder aan dit project is dat het ook een circulaire kant heeft: het geeft een nieuwe bestemming aan batterijen van elektrische-autobouwers,” zegt Sonja de Ruiter. 

Behalve in batterijparken ziet zij ook nieuwe kansen in lokale energiehubs (samenwerkingsverbanden tussen lokale energieproducenten en -gebruikers), achter-de-meter-oplossingen (zoals zonnepanelen, slimme meters en batterijen) en systemen die verschillende energietechnologieën met elkaar verbinden. Veel van die projecten omvatten fysieke infrastructuur met een lange levensduur. Daarom zijn ze aantrekkelijk voor langeterijminvesteerders.

Wat met de politieke tegenwind vanuit de VS? Daarvan ligt Sonja de Ruiter niet wakker. De weg naar een nieuw energiesysteem is hobbelig, maar er is geen weg terug omdat duurzame energie ook in de VS economisch steek houdt. In Europa lijkt de energietransitie inmiddels zelfs onvermijdelijk, want gedreven door grote economische en politieke krachten.